POJĘCIE RODZINY ZASTĘPCZEJ
KTO MOŻE ZOSTAĆ RODZICEM ZASTĘPCZYM
Od dnia 01 stycznia 2012 r. kwestie pieczy zastępczej nad dziećmi pozbawionymi opieki rodziców biologicznych reguluje ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2026 r. poz. 980).
Rodzina zastępcza jest jedną z form rodzinnej pieczy zastępczej nad dziećmi pozbawionymi częściowo lub całkowicie opieki rodzicielskiej. O umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej decyduje sąd rodzinny. Aby stać się rodziną zastępczą, kandydaci są obowiązani posiadać świadectwo ukończenia szkolenia, zaświadczenie kwalifikacyjne potwierdzające posiadanie odpowiednich predyspozycji i motywacji do sprawowania pieczy zastępczej.
Wyróżnia się następujące typy rodzin zastępczych:
- rodzina zastępcza spokrewniona - funkcję tę mogą pełnić osoby będące wstępnymi (babcia, dziadek) lub rodzeństwem dziecka.
- rodzina zastępcza niezawodowa - funkcję rodziny zastępczej pełnią osoby niebędące wstępnymi lub rodzeństwem dziecka.
- rodzina zastępcza zawodowa, w tym zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego i zawodowa specjalistyczna (w rodzinie zastępczej zawodowej może przebywać łącznie niewięcej niż 3 dzieci, w szczególnych wypadkach np. w wypadku licznego rodzeństwa liczba dzieci umieszczonych w takiej rodzinie może być większa).
- rodzinny dom dziecka, w którym umieszczonych może być, w tym samym czasie nie więcej niż 8 wychowanków, dopuszczalne jest umieszczenie większej liczby dzieci (np. rodzeństwa) za zgodą prowadzącego rodzinny dom dziecka oraz po uzyskaniu pozytywnej opinii koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej.
Jakie warunki należy spełnić, aby zostać rodziną zastępczą?
Pełnienie funkcji rodziny zastępczej może być powierzone osobom, które:
- dają rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej,
- nie są i nie były pozbawione władzy rodzicielskiej oraz władza rodzicielska nie jest im ograniczona ani zawieszona,
- wypełniają obowiązek alimentacyjny – w przypadku, gdy taki obowiązek w stosunku do nich wynika z tytułu egzekucyjnego,
- nie są ograniczone w zdolności do czynności prawnych,
- są zdolne do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem, co zostało potwierdzone zaświadczeniami o braku przeciwwskazań zdrowotnych do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, wystawionymi przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej,
- uzyskają opinię psychologa o posiadaniu predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej,
- przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
- zapewniają odpowiednie warunki bytowe i mieszkaniowe umożliwiające dziecku zaspokojenie jego indywidualnych potrzeb, w tym: rozwoju emocjonalnego, fizycznego i społecznego, właściwej edukacji i rozwoju zainteresowań, wypoczynku i organizacji czasu wolnego,
- nie były skazane prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe (dla udokumentowania wymagane jest zaświadczenie o niekaralności),
- nie figurują w bazie danych Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym,
- w przypadku rodziny zastępczej niezawodowej, co najmniej jedna osoba tworząca tę rodzinę musi posiadać stałe źródło dochodów (co należy udokumentować przedstawiając zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach).
Należy pamiętać, że:
- rodzina zastępcza to nie adopcja,
- opieka zastępcza sprawowana jest czasowo,
- dziecko z rodziny zastępczej może wrócić do swojej rodziny, zostać adoptowane lub usamodzielnić się,
- dziecko w opiece zastępczej ma specjalne potrzeby, wymaga uwagi i uczucia, cierpliwości i zrozumienia,
- dziecko przebywające w rodzinie zastępczej potrzebuje także utrzymywania więzi z rodziną biologiczną.
Jakie formy wsparcia przysługują rodzinom zastępczym?
Na każde dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej, przysługuje:
- świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania:
– 1075,00 zł miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej,
– 1.628,00 zł miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie niezawodowej, zawodowej oraz rodzinnym domu dziecka.
- dodatek w wysokości 328,00 zł miesięcznie, w przypadku gdy dziecko posiada orzeczenie o niepełnosprawności,
- świadczenie wychowawcze w formie dodatku wychowawczego w wysokości 800,00 zł miesięcznie. Dodatek wychowawczy przysługuje na każde dziecko umieszczone
- w rodzinie zastępczej do ukończenia 18 roku życia, bez względu na kryterium dochodowe i wypłacane jest przez ZUS.
Fakultatywnie można m.in. przyznać:
- dofinansowanie do wypoczynku poza miejscem zamieszkania dziecka,
- świadczenie na pokrycie niezbędnych kosztów związanych z potrzebami przyjmowanego dziecka.
Rodziny zastępcze mogą liczyć na wsparcie specjalistyczne (prawne, psychologiczne, pedagogiczne), uczestnictwo w grupach wsparcia oraz w szkoleniach podnoszących kompetencje opiekuńczo-wychowawcze.
Zawodowym rodzinom zastępczym przysługuje także wynagrodzenie.